CHIẾN LƯỢC SONG HÀNH XE ĐIỆN VÀ XE HYBRID TRONG CUỘC ĐUA XE NĂNG LƯỢNG MỚI TẠI TRUNG QUỐC

Trung Quốc, quốc gia dẫn đầu toàn cầu về sản xuất và xuất khẩu xe năng lượng mới (NEV), đang thể hiện một chiến lược linh hoạt trong cuộc cách mạng xe điện. Thay vì chỉ tập trung hoàn toàn vào xe thuần điện (Battery Electric Vehicle – BEV), các nhà sản xuất ô tô Trung Quốc đang mở rộng sang xe hybrid, đặc biệt là xe plug-in hybrid (PHEV – Plug-in Hybrid Electric Vehicle). Đây không phải là dấu hiệu từ bỏ BEV, mà là một bước đi chiến thuật nhằm thích ứng với thực tế thị trường toàn cầu, hạ tầng sạc chưa đồng bộ, và các rào cản thương mại.

1.Bối cảnh dịch chuyển chiến lược

Trong thập kỷ qua, Trung Quốc đã khẳng định vị thế là trung tâm của ngành công nghiệp xe điện toàn cầu. Với các chính sách hỗ trợ mạnh mẽ từ chính phủ, bao gồm trợ cấp, ưu đãi thuế và đầu tư vào hạ tầng sạc, Trung Quốc không chỉ dẫn đầu về sản xuất mà còn về xuất khẩu xe năng lượng mới. Theo Hiệp hội các nhà sản xuất ô tô Trung Quốc (CAAM), trong nửa đầu năm 2025, xuất khẩu xe plug-in hybrid (PHEV) của Trung Quốc tăng vọt hơn 210% so với cùng kỳ năm trước, đạt gần 390.000 xe. Trong khi đó, xuất khẩu xe thuần điện (BEV) chỉ tăng 40%, cho thấy sự chuyển dịch đáng kể trong chiến lược xuất khẩu.

Thị trường châu Âu trở thành điểm đến chính cho xe hybrid Trung Quốc. Nhập khẩu PHEV từ Trung Quốc vào châu Âu tăng hơn 6 lần trong cùng kỳ, trong khi nhập khẩu BEV giảm nhẹ 2%. Bỉ nổi lên như cửa ngõ chính, đóng vai trò trung tâm phân phối xe hybrid Trung Quốc tại châu lục này. Sự tăng trưởng vượt bậc của PHEV phản ánh một chiến lược linh hoạt, đáp ứng nhu cầu đa dạng của các thị trường quốc tế và tận dụng các cơ hội từ chính sách thương mại.

Sự dịch chuyển này không phải là ngẫu nhiên. Nó phản ánh một cách tiếp cận thực dụng của các nhà sản xuất ô tô Trung Quốc, khi họ nhận ra rằng việc chỉ tập trung vào BEV có thể bỏ lỡ nhiều cơ hội tại các thị trường chưa sẵn sàng cho xe thuần điện. Thay vào đó, PHEV trở thành một giải pháp trung gian, vừa đáp ứng xu hướng điện hóa, vừa giảm thiểu các rào cản về hạ tầng và tâm lý người tiêu dùng.

Sự bùng nổ của xe PHEV tại Trung Quốc không chỉ là kết quả của các yếu tố thị trường mà còn đến từ những động lực chiến lược và thực tế. Có bốn nguyên nhân chính giải thích tại sao Trung Quốc đang mở rộng chiến lược sang xe hybrid.

2.1 Hạ tầng sạc toàn cầu chưa theo kịp nhu cầu

Một trong những thách thức lớn nhất đối với xe thuần điện là hạ tầng sạc chưa đồng bộ tại nhiều thị trường. Ở các khu vực như Đông Nam Á, Mỹ Latinh, và một số vùng ở châu Âu, mạng lưới trạm sạc vẫn còn thưa thớt, gây ra “lo ngại về phạm vi hoạt động” (range anxiety) cho người dùng. Theo một báo cáo gần đây, chỉ 30% các quốc gia ở Đông Nam Á có hạ tầng sạc công cộng đủ để hỗ trợ sự chuyển đổi hoàn toàn sang BEV. Trong khi đó, tại các khu vực nông thôn hoặc khí hậu lạnh, như miền Bắc Trung Quốc, hiệu suất pin lithium-ion suy giảm đáng kể, khiến BEV trở nên kém hấp dẫn.

Xe PHEV khắc phục được hạn chế này bằng cách kết hợp động cơ điện với động cơ đốt trong. Người dùng có thể sử dụng năng lượng điện cho các hành trình ngắn và chuyển sang xăng khi cần di chuyển quãng đường dài hoặc khi không có trạm sạc. Theo nghiên cứu của Cơ quan Năng lượng Quốc tế (IEA), xe PHEV có thể giảm tới 30% lượng phát thải so với xe xăng truyền thống, khiến chúng trở thành lựa chọn “xanh” nhưng thực tế hơn trong giai đoạn chuyển tiếp.

2.2 Lợi thế từ chính sách thương mại

Các rào cản thương mại, đặc biệt từ Liên minh châu Âu (EU), đóng vai trò quan trọng trong việc thúc đẩy xuất khẩu PHEV. Để bảo vệ ngành công nghiệp ô tô nội địa, EU đã áp thuế bổ sung lên xe BEV sản xuất tại Trung Quốc, với mức thuế có thể lên tới 38% vào năm 2024. Tuy nhiên, xe PHEV lại không nằm trong diện chịu các loại thuế này, tạo ra một khe hở pháp lý mà các hãng xe Trung Quốc nhanh chóng khai thác. Điều này giải thích tại sao các hãng như BYD và SAIC đẩy mạnh xuất khẩu PHEV sang các thị trường như Brazil và châu Âu. Tại Brazil, doanh số PHEV của BYD gần gấp đôi so với BEV trong nửa đầu năm 2025.

Lợi thế thương mại này không chỉ giúp các hãng xe Trung Quốc duy trì đà tăng trưởng mà còn tạo điều kiện để họ cạnh tranh với các đối thủ phương Tây, vốn đang bị ràng buộc bởi các quy định nghiêm ngặt về khí thải và áp lực chuyển đổi sang BEV.

2.3 Nhu cầu thực tế từ người tiêu dùng

Nhu cầu của người tiêu dùng cũng là một yếu tố quan trọng. Tại nhiều thị trường, người dùng vẫn chưa sẵn sàng từ bỏ hoàn toàn động cơ đốt trong do lo ngại về phạm vi di chuyển, chi phí thay pin, và thời gian sạc. Xe PHEV, với khả năng “vừa điện vừa xăng”, đáp ứng được tâm lý này. Chúng cung cấp sự linh hoạt cho người dùng, đặc biệt tại các khu vực có hạ tầng sạc hạn chế hoặc khí hậu khắc nghiệt. Ví dụ, ở miền Bắc Trung Quốc, nơi nhiệt độ mùa đông có thể xuống dưới -20°C, hiệu suất pin của xe BEV giảm đáng kể, khiến PHEV trở thành lựa chọn hấp dẫn hơn.

Ngoài ra, PHEV còn mang lại lợi ích kinh tế. Tổng chi phí sở hữu (TCO) của PHEV thường thấp hơn BEV do không phụ thuộc hoàn toàn vào pin đắt đỏ. Điều này đặc biệt quan trọng tại các thị trường mới nổi, nơi người tiêu dùng nhạy cảm với giá cả.

2.4 Tận dụng chuỗi cung ứng và công nghệ sẵn có

Trung Quốc đã xây dựng một chuỗi cung ứng ô tô mạnh mẽ, bao gồm cả ngành công nghiệp động cơ đốt trong. Việc sản xuất xe PHEV cho phép các nhà sản xuất tận dụng các dây chuyền sản xuất và công nghệ hiện có, giảm chi phí và rủi ro so với việc chuyển đổi hoàn toàn sang BEV. Các hãng như BYD và Geely đã phát triển các hệ thống hybrid tiên tiến, chẳng hạn như công nghệ DM-i của BYD, cho phép xe PHEV đạt quãng đường kết hợp lên tới 1.200-1.300 km. Sự kết hợp này không chỉ tối ưu hóa chi phí mà còn giúp các hãng xe Trung Quốc duy trì lợi thế cạnh tranh trên thị trường toàn cầu.

2.5 BEV vẫn là trụ cột, PHEV là cầu nối chiến lược

Mặc dù PHEV đang tăng trưởng mạnh, nhưng điều này không có nghĩa là Trung Quốc từ bỏ xe thuần điện. Thay vào đó, các nhà sản xuất ô tô Trung Quốc đang theo đuổi chiến lược “đa dạng hóa động cơ” (multi-powertrain), trong đó BEV vẫn là trụ cột dài hạn, còn PHEV đóng vai trò như một cầu nối chiến lược trong giai đoạn chuyển tiếp.

2.6 Định hướng song hành

Các hãng xe lớn như BYD, NIO và SAIC-GM-Wuling không giảm đầu tư vào BEV. Trong quý I/2025, BYD bán được 569.710 xe PHEV (tăng 76%) và 416.388 xe BEV (tăng 39%). PHEV hiện chiếm gần 1/3 tổng kim ngạch xuất khẩu xe năng lượng mới của Trung Quốc, nhưng BEV vẫn chiếm tỷ trọng lớn hơn trong thị trường nội địa. Điều này cho thấy các hãng xe Trung Quốc đang cân bằng giữa việc đáp ứng nhu cầu ngắn hạn và định hướng dài hạn.

2.7 Đầu tư công nghệ pin

Trung Quốc vẫn dẫn đầu toàn cầu về sản xuất pin và phát triển công nghệ BEV. Các công ty như CATL và BYD đang đầu tư mạnh vào nghiên cứu pin thể rắn, pin lithium-sắt-phosphate (LFP) và các giải pháp sạc nhanh. Theo dự báo, đến năm 2030, khi hạ tầng sạc toàn cầu được cải thiện và chi phí pin giảm thêm 20-30%, BEV sẽ trở thành lựa chọn phổ biến hơn. Trong giai đoạn này, PHEV đóng vai trò như một “cây cầu”, giúp người dùng làm quen với công nghệ điện hóa trước khi chuyển đổi hoàn toàn.

2.8 Linh hoạt theo từng thị trường

Không giống các hãng xe phương Tây, vốn đôi khi cứng nhắc theo đuổi một công nghệ duy nhất, các nhà sản xuất Trung Quốc thể hiện sự linh hoạt đáng kể. Ông Li Yunfei, Giám đốc truyền thông của BYD, từng phát biểu: “Chúng tôi không chỉ làm BEV hay PHEV, mà làm cả hai để đáp ứng mọi nhu cầu.” Các hãng như SAIC-GM-Wuling nhấn mạnh rằng nếu chỉ tập trung vào BEV, họ sẽ bỏ lỡ 50% thị trường tại các khu vực đang phát triển. Chiến lược này giúp Trung Quốc duy trì vị thế dẫn đầu trong bối cảnh cạnh tranh toàn cầu ngày càng khốc liệt.

Sự dịch chuyển chiến lược của Trung Quốc không chỉ ảnh hưởng đến các nhà sản xuất trong nước mà còn tạo ra những tác động sâu rộng đến ngành công nghiệp ô tô toàn cầu.

3.1 Áp lực lên các hãng thuần điện

Các hãng xe tập trung hoàn toàn vào BEV, như VinFast của Việt Nam hay Tesla, đang phải đối mặt với thách thức lớn. Tại các thị trường mới nổi, nơi hạ tầng sạc còn hạn chế, người tiêu dùng vẫn ưu tiên các giải pháp linh hoạt như PHEV. Để cạnh tranh, các hãng này cần tập trung vào giảm tổng chi phí sở hữu (TCO), cải thiện công nghệ pin và xây dựng mạng lưới sạc. Ví dụ, VinFast đã bắt đầu triển khai các trạm sạc tại Đông Nam Á, nhưng vẫn cần thời gian để đạt được độ phủ như kỳ vọng.

3.2 Cơ hội cho các hãng Trung Quốc

Xuất khẩu PHEV giúp các hãng như BYD, SAIC và Geely duy trì đà tăng trưởng, đặc biệt trong bối cảnh dư thừa công suất sản xuất trong nước. Với công nghệ hybrid tiên tiến và giá cả cạnh tranh, các hãng xe Trung Quốc đang nhanh chóng chiếm lĩnh thị phần tại các thị trường như châu Âu, Brazil và Đông Nam Á. Điều này không chỉ củng cố vị thế của Trung Quốc mà còn tạo áp lực lên các nhà sản xuất phương Tây.

3.3 Kích hoạt xu hướng hybrid toàn cầu

Công nghệ PHEV tiên tiến của Trung Quốc, như hệ thống DM-i của BYD, đang thúc đẩy các hãng xe Mỹ, Nhật và Hàn phát triển dòng xe hybrid tầm xa (EREV/REEV). Các hãng như Toyota, Hyundai và GM đang đầu tư mạnh vào hybrid để cạnh tranh với các đối thủ Trung Quốc. Xu hướng này có thể dẫn đến một giai đoạn “bùng nổ hybrid” trước khi BEV chiếm lĩnh thị trường vào thập kỷ tới.

Chiến lược song hành giữa BEV và PHEV của Trung Quốc là một bước đi thực dụng, thể hiện sự nhạy bén trong việc thích ứng với thực tế thị trường toàn cầu. Thay vì từ bỏ xe thuần điện, Trung Quốc đang sử dụng PHEV như một “cây cầu” chiến lược để tối đa hóa thị phần, vượt qua các rào cản thương mại và đáp ứng nhu cầu đa dạng của người tiêu dùng. Trong ngắn hạn, PHEV giúp Trung Quốc duy trì tốc độ tăng trưởng và củng cố vị thế dẫn đầu trong ngành công nghiệp ô tô. Về dài hạn, khi hạ tầng sạc được hoàn thiện và công nghệ pin đạt những bước tiến mới, BEV vẫn sẽ là đích đến cuối cùng của cuộc cách mạng xe năng lượng mới.